Τε09182019

ΑνανέωσηΤε, 18 Σεπ 2019 4pm

Ζουν μέσα στο νερό: Οι γενετικά μεταλλαγμένοι “τσιγγάνοι της θάλασσας”

Εδώ και περίπου 1.000 χρόνια περιφέρονται στις θάλασσες μεταξύ Φιλιππίνων, Μαλαισίας και Ινδονησίας, περνώντας κατά μέσο όρο τουλάχιστον πέντε ώρες στο νερό και τις υπόλοιπες κάπου πολύ κοντά σε αυτό. Τα σώματα και τα όργανά τους έχουν αναπτυχθεί έτσι ώστε να μπορούν να αντεπεξέλθουν σε συνθήκες ανυπόφορες και αδιανόητες για οποιονδήποτε άλλον. Αυτή είναι η φυλή των Μπατζάου.

Χωρίς στολές, αναπνευστήρες, μπουκάλες οξυγόνου και με μοναδικό εξοπλισμό μια ξύλινη μάσκα κι ένα καμάκι, βουτούν σε βάθη τα οποία τρομάζουν ακόμη και επαγγελματίες δύτες. Τα 70 μέτρα βάθους ή μερικά λεπτά στο βυθό είναι κάτι συνηθισμένο για τους περισσότερους από αυτούς. Άλλωστε έχουν καταγραφεί περιπτώσεις μελών της φυλής που νιώθουν το αίσθημα της ναυτίας στη στεριά! Η μακρά παραμονή τους για κάποιο λόγο μακριά από το νερό τους φέρνει ζαλάδες και δυσφορία.

Για δεκαετίες οι παρατηρητές πίστευαν πως οι υποβρύχιες επιδόσεις των Μπατζάου είναι το αποτέλεσμα συνεχούς «προπόνησης» και «εκπαίδευσης» που ξεκινά από νεαρή ηλικία. Τα παιδιά αντί για Μαθηματικά και Θρησκευτικά, μαθαίνουν πώς να ζουν κάτω από το νερό. Αν και προφανώς κάτι τέτοιο ισχύει 100%, τα τελευταία χρόνια η επιστήμη έρχεται να δώσει και μια άλλη, γονιδιακή διάσταση, για την μοναδική περίπτωσή τους.

 

Ο ρόλος του DNA

Μελετώντας τα σώματά τους με τη βοήθεια τομογράφων ανακάλυψαν πως οι σπλήνες τους κατά μέσο όρο είναι κατά 50% μεγαλύτερες από εκείνες γειτονικών φυλών που δεν έχουν αντίστοιχη σχέση με το νερό. Η σπλήνα έχει κομβικό ρόλο στην οξυγόνωση του εγκεφάλου αλλά και άλλων οργάνων. Δουλειά της είναι να διατηρεί ένα απόθεμα οξυγονωμένων  ερυθρών αιμοσφαιρίων, κάτι σαν αποθήκη, στην οποία καταφεύγει ο οργανισμός για να μείνει ζωντανός κάτω από το νερό.

Οι διαφοροποιήσεις στην ανατομία επιβεβαιώθηκαν στη συνέχεια και γενετικά. Οι αναλύσεις του DNA έδειξαν μια μετάλλαξη ενός γονιδίου που ευθύνεται για τη ρύθμιση της κυκλοφορίας οξυγόνου στο σώμα. Επιπλέον, φαίνεται πως το συγκεκριμένο γονίδιο λειτουργεί ως… ελεγκτής, επιλέγοντας κατά προτίμηση όργανα που σχετίζονται με την αναπνοή. Εγκέφαλο, πνεύμονες, καρδιά.

Παράλληλα, σε άλλο ένα γονίδιο διαπιστώθηκαν σημαντικές διαφοροποιήσεις. Πρόκειται για το κομμάτι εκείνο του DNA που σχετίζεται με την ύπαρξη ενός ενζύμου του οποίου ο ρόλος είναι η μεταφορά διοξειδίου του άνθρακα μακριά από τους ανθρώπινους ιστούς. Σε πολλά αμφίβια ζώα αυτή η κατάλληλη ισορροπία είναι που κάνει τη διαφορά μεταξύ ζωής και θανάτου.

Από γενιά σε γενιά

Τα αποτελέσματα της έρευνας που δημοσιοποιήθηκαν μέσω του ιστότοπου «Cell Press» φανερώνουν πως δεν είναι μόνο οι πληροφορίες που περνούν από γενιά σε γενιά που έχουν κάνει τους Μπατζάου αυτό που είναι σήμερα. Στην κυριολεξία, πια, γεννιούνται με έμφυτη την ικανότητα προσαρμογής και κληρονομούν στους επόμενους όλο το μυστικό αυτής της υπέροχης ιστορίας επιβίωσης, καλά κλεισμένο μέσα στο γενετικό κώδικά τους.

Οι ελέφαντες στην Μοζαμβίκη γεννιούνται πια χωρίς χαυλιόδοντες - Πώς εξηγείται η εξέλιξη του είδους

Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά των ελεφάντων, πέραν του μεγέθους και της προβοσκίδας τους είναι φυσικά οι χαυλιόδοντες τους. Η ανάγκη όμως να προστατευθούν από τους λαθροκυνηγούς που επιδίδονται στο λαθρεμπόριο ελεφαντόδοτου φαίνεται πως οδηγεί κάποια από τα μεγάλα αυτά θηλαστικά στην μη ανάπτυξη χαυλιόδοντων. 

Συγκεκριμένα στην Μοζαμβίκη μέχρι και τη δεκαετία του 1990, περίπου 2.500 ελέφαντες ζούσαν στο Πάρκο Gorongosa (Gorongosa National Park) αλλά το 90% αυτών σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια του 15ετους εμφυλίου πολέμου που συγκλόνισε τη χώρα από το 1977 έως το 1992. Αυτό καθώς οι αντιμαχόμενες πλευρές σκότωναν τους ελέφαντες και έκοβαν του χαυλιόδοντές τους για να τους πουλήσουν  στη μαύρη αγορά, έναντι αστρονομικών ποσών. Με τα έσοδα χρηματοδοτούσαν τους στρατούς τους. 

Τώρα επιστήμονες παρατήρησαν πως το 1/3 των θηλυκών ελεφάντων που γεννήθηκαν μετά τον εμφύλιο πόλεμο δεν έχουν έχουν πλέον χαυλιόδοντες. 

Σημειώνεται πως η μη ανάπτυξη χαυλιοδόντων παρατηρείται σε ένα ποσοστό μόλις 4% των ελεφάντων. Εκτιμάται όμως πως αυτή η κατηγορία των ελεφάντων δεν έμπαινε στο στόχαστρο των λαθροκυνηγών ανέπτυξαν ένα βιολογικό πλεονέκτημα. Επιβίωσαν, ζευγάρωσαν και πέρασαν στα μικρά που γέννησαν τα γονίδιά τους. 

Μια ομάδα επιστημόνων από το πανεπιστήμιο του Κεντ πραγματοποιεί τώρα γενετικές μελέτες για να ρίξει φως σε αυτή την εξέλιξη. 

Βέβαια οι  χαυλιόδοντες χρησιμοποιούνται από τους ελέφαντες για να σκάβουν για τρόφιμα και νερό, για να ξεθάβουν και να τα μετακινούν δέντρα και κλαδιά, για αυτοάμυνα και για επίδειξη στο ταίρι τους οπότε η μη ανάπτυξη χαυλιοδόντων ίσως να αποτελέσει άλλους είδους προβλήματα στην προσπάθεια επιβίωσής τους. Σε κάθε περίπτωση ένας ελέφαντας χωρίς χαυλιόδοντες είναι ουσιαστικά ένας ακρωτηριασμένος ελέφαντας.

Σημειώνεται πως ήδη σχεδόν το ένα τρίτο των ελεφάντων της Αφρικής έχει χαθεί στα χέρια λαθροκυνηγών τα τελευταία 10 χρόνια εξαιτίας της αυξημένης ζήτησης ελεφαντόδοντου στην Ασία και κυρίως στην Κίνα. Περίπου 144.000 ελέφαντες σκοτώθηκαν μεταξύ 2007 και 2014, και οι λαθροθήρες στόχευαν συστηματικά τα ζώα με την καλύτερη ποιότητα χαυλιοδόντων.

Ήδη πάντως κάποιοι σπεύδουν να μνημονεύσουν τον Κάρολο Δαρβίνο και την «φυσική επιλογή», τη διαδικασία εξέλιξης των ειδών βάσει της οποίας οι οργανισμοί που είναι καλύτερα προσαρμοσμένοι στο περιβάλλον αφήνουν περισσότερους απογόνους από εκείνους που είναι λιγότερο προσαρμοσμένοι.

Σημειώνεται πως η θεωρία της φυσικής επιλογής διατυπώθηκε επίσημα το 1858 και επηρέασε την από την επιστήμη της ανθρωπολογίας έως τη γεωγραφία. 

Οι εκρήξεις ηφαιστείων: 280.000 άνθρωποι έχουν πεθάνει παγκοσμίως μετά το 1500, οι 184 στην Ελλάδα

Από το 1500 μέχρι σήμερα σε όλο τον κόσμο περίπου 280.000 άνθρωποι έχουν πεθάνει από εκρήξεις ηφαιστείων. Από αυτούς, οι 170.000 ήσαν τα θύματα μόνο έξι μεγάλων εκρήξεων. Μετά το 2000 οι θάνατοι από τα ηφαίστεια διεθνώς είναι γύρω στους 2.000.

Τα στοιχεία αυτά προέρχονται από τη βάση δεδομένων του παγκόσμιου δικτύου παρακολούθησης ηφαιστείων "Global Volcano Model" (GVM), με αφορμή την πρόσφατη ενεργοποίηση του ηφαιστείου Κιλαουέα της Χαβάης.

Κάθε χρόνο συμβαίνουν περίπου 60 εκρήξεις ηφαιστείων, μερικές αναμενόμενες και άλλες τελείως απρόσμενες. Χονδρικά κάθε δύο χρόνια αφυπνίζεται και εκρήγνυται ένα ηφαίστειο που δεν είχε ιστορικό προηγούμενο. Τέτοιες εκρήξεις που «πιάνουν στον ύπνο» τους πάντες, είναι συνήθως οι πιο επικίνδυνες.

Το Κιλαουέα, το οποίο είναι το πιο ενεργό στον κόσμο εδώ και 35 χρόνια, άρα προβλέψιμο, δεν είχε έως τώρα κανένα θύμα, μόνο ένα σοβαρό τραυματισμό. Όμως άλλα ηφαίστεια στις Φιλιππίνες, στην Ινδονησία, στην Ιαπωνία και στο Κονγκό υπήρξαν πιο φονικά.

Σήμερα περίπου 800 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε απόσταση 100 χιλιομέτρων από κάποιο ενεργό ηφαίστειο και από αυτούς τα 200 εκατομμύρια βρίσκονται στην Ινδονησία. Συνολικά υπάρχουν περίπου 1.500 ενεργά ηφαίστεια σε 81 χώρες, σύμφωνα με το δίκτυο GVM και το BBC. Ένα ηφαίστειο θεωρείται ενεργό, όταν είχε εκραγεί σχετικά πρόσφατα και μπορεί να «δώσει» νέες εκρήξεις στο όχι μακρινό μέλλον.

Ο κίνδυνος δεν προέρχεται τόσο από τη λάβα, η οποία, παρόλο που καίει και θάβει τα πάντα στο πέρασμά της, συνήθως κινείται αργά (το πολύ με 30 χιλιόμετρα την ώρα) και έτσι οι άνθρωποι μπορούν να την αποφύγουν. Ο κίνδυνος πάντως αυξάνεται, αν καθυστερήσει η εκκένωση μιας περιοχής.

Δυνητικά πιο επικίνδυνα είναι τα τοξικά αέρια που εκλύονται από την έκρηξη. Το 1986 στο Καμερούν περισσότεροι από 1.500 άνθρωποι πέθαναν εξαιτίας των ηφαιστειακών αερίων, οι περισσότεροι θάνατοι από αέρια ηφαιστείων στην καταγεγραμμένη ιστορία.

Πολύ περισσότεροι είναι οι θάνατοι από τις πυροκλαστικές ροές, «χιονοστιβάδες» από πέτρες, στάχτες και αέρια που κινούνται με ταχύτητα 100 και άνω χιλιομέτρων την ώρα, φθάνουν σε θερμοκρασία έως 700 βαθμών Κελσίου και καταστρέφουν το κάθε τι στο πέρασμά τους. Τέτοιες πυροκλαστικές ροές κατέστρεψαν την Πομπηία το 79 μ.Χ. και σκότωσαν σχεδόν 30.000 ανθρώπους στη Μαρτινίκα της Καραϊβικής το 1902.

Συναφή είναι και τα «λαχάρ» (ινδονησιακή λέξη), λασποροές θραυσμάτων από μίγμα πυροκλαστικών υλικών και νερού, που κινούνται με μεγάλη ταχύτητα, μπορεί να περιέχουν από πέτρες έως δέντρα και σπίτια και να εξαπλωθούν σε απόσταση δεκάδων χιλιομέτρων από το ηφαίστειο. Το 1985 στην Κολομβία περίπου 25.000 άνθρωποι πέθαναν από τέτοια λαχάρ.

Η ηφαιστειακή στάχτη στον αέρα μπορεί να ταξιδέψει σε απόσταση ακόμη και χιλιάδων χιλιομέτρων, θάβοντας γεωργικές καλλιέργειες και ολόκληρες περιοχές, παρεμποδίζοντας επίσης τις αερομεταφορές και προκαλώντας κλιματικές αλλαγές. Κατά καιρούς στην ιστορία, πείνα και αρρώστιες έχουν ακολουθήσει μετά από τέτοια συμβάντα.

Παρά την επικινδυνότητά τους, μόνο ένα στα πέντε ηφαίστεια της Γης (το 20%) παρακολουθείται συστηματικά με επίγεια όργανα, σύμφωνα με την ηφαιστειολόγο δρα Σάρα Μπράουν του βρετανικού Πανεπιστημίου του Μπρίστολ.

Ελλάδα και Ιταλία

Στην Ευρώπη τα περισσότερα ηφαίστεια υπάρχουν στην Ιταλία (14) και ακολουθεί η Ελλάδα με πέντε (Σαντορίνη, Μέθανα, Μήλος, Νίσυρος, Γυαλί Δωδεκανήσου-υποθαλάσσια καλδέρα Κω), ενώ η Τουρκία έχει 13. Η Γαλλία και η Γερμανία έχουν από ένα μόνο ηφαίστειο, ενώ η Ισπανία δύο. Συνολικά στην περιοχή Μεσογείου-Δυτικής Ασίας υπάρχουν 46 ηφαίστεια, των οποίων η ηφαιστειακή δραστηριότητα οφείλεται κυρίως στην υποβύθιση της Αφρικανικής τεκτονικής πλάκας κάτω από την Ευρασιατική πλάκα.

Στο Αιγαίο ειδικότερα, η Αφρικανική πλάκα υποβυθίζεται κάτω από την υποπλάκα του Αιγαίου, με αποτέλεσμα την τήξη της πρώτης, την παραγωγή μάγματος και τη δημιουργία μιας ηφαιστειακής ζώνης παράλληλα με τη ζώνη υποβύθισης. Έχει σχηματισθεί έτσι το «ηφαιστειακό τόξο» του Νοτίου Αιγαίου, μια ζώνη μήκους περίπου 500 χιλιομέτρων και πλάτους 20 έως 40 χλμ. Κατά τα τελευταία 40 εκατομμύρια χρόνια η ηφαιστειακή δραστηριότητα έχει μετατοπισθεί σταδιακά από το Βόρειο στο Κεντρικό και πιο πρόσφατα στο Νότιο Αιγαίο.

Ιστορικά στην ευρύτερη περιοχή Ευρώπης-Ανατολικής Μεσογείου οι περισσότερες εκρήξεις είναι μικρές (0-2 στην κλίμακα ηφαιστειακής εκρηκτικότητας VEI), ενώ ισχυρές εκρήξεις άνω του 4 στην κλίμακα αυτή έχουν «δώσει» μόνο πέντε ηφαίστεια στην Ιταλία και στην Ελλάδα.

Η μεγαλύτερη έκρηξη στην περιοχή, ισχύος 7 VEI, ήταν αυτή περί το 1610 π.Χ. στην αρχαία Θήρα (Σαντορίνη), που έχει συνδεθεί με την καταστροφή του Μινωικού πολιτισμού. Η έκρηξη είχε προκαλέσει μεγάλες πυροκλαστικές ροές, διασπορά τέφρας, λαχάρ και τσουνάμι. Περίπου την ίδια εποχή είχε γίνει και μια ανάλογα ισχυρή έκρηξη του Βεζούβιου στην Ιταλία, που συναγωνίζεται εκείνη της Θήρας.

Μετά το 1500 μ.Χ. τα περισσότερα θύματα στην Ευρώπη έχουν προκληθεί από εκρήξεις τεσσάρων ιταλικών ηφαιστείων: των Φλεγραίων Πεδίων κοντά στη Νάπολη (πιο πρόσφατη έκρηξη το 1538), του Βεζούβιου (τελευταία έκρηξη το 1944), του Στρόμπολι (βρίσκεται εδώ και 2.000 χρόνια μέχρι σήμερα σε σχεδόν συνεχή εκρηκτική φάση) και της Αίτνας (τελευταία έκρηξη το 2017 με τραυματίες και συνεργείο του BBC).

Ακολουθούν σε αριθμό τα περίπου 120 θύματα των εκρήξεων του ηφαιστείου της Σαντορίνης το 1650 (υποθαλάσσια έκρηξη Κολούμπου) και το 1866. Οι συνολικοί γνωστοί θάνατοι από ηφαίστεια στην Ελλάδα κατά τους τελευταίους πέντε αιώνες είναι τουλάχιστον 184, έναντι τουλάχιστον 7.210 στην Ιταλία, σύμφωνα με τη βάση δεδομένων GVM.

Κατά την παλαιότερη Πλειστόκαινη εποχή έχουν εντοπισθεί ίχνη από τέσσερις εκρήξεις στην Ελλάδα ισχύος 4 VEI και άνω, με πιο ισχυρή εκείνη του ηφαιστείου της Κω (7,1 VEI) πριν 161.000 χρόνια.

Σαντορίνη και Νίσυρος τα πιο ενεργά

Κατά την Ολόκαινο γεωλογική εποχή που άρχισε πριν περίπου 12.000 χρόνια και την οποία ακόμη διανύουμε, έχουν καταγραφεί στην Ελλάδα 18 επιβεβαιωμένες εκρήξεις ισχύος 1 έως 7 VEI από τέσσερα ηφαίστεια, καθώς και μία ακόμη πιθανή έκρηξη. Από αυτές, στην πιο πρόσφατη ιστορική εποχή οι 11 εκρήξεις προέρχονται από τη Σαντορίνη και τη Νίσυρο, που θεωρούνται τα δύο πιο ενεργά ηφαίστεια μέχρι σήμερα.

Το ηφαίστειο της Σαντορίνης ξεκίνησε τη δραστηριότητά του πριν περίπου 400.000 χρόνια και εκτιμάται ότι «δίνει» μια μεγάλη έκρηξη κάθε περίπου 20.000 χρόνια. Παραμένει σήμερα το πιο ενεργό, με τέσσερις εκρήξεις από το 1900. Είναι αυτό που έχει σήμερα τον υψηλότερο βαθμό επικινδυνότητας στην Ελλάδα (επιπέδου 3), ενώ της Νισύρου θεωρείται ενδιάμεσου κινδύνου (επιπέδου 2).

Σύμφωνα με τον Σπύρο Παυλίδη, καθηγητή Νεοτεκτονικής και Παλαιοσεισμολογίας στο Τμήμα Γεωλογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, άλλες εκρήξεις πολύ μικρότερης κλίμακας έγιναν στη Σαντορίνη το 197 π.Χ., το 46 μ.Χ., το 726 μ.Χ., το 1570-73 μ.Χ., το 1707-11 μ.Χ., το 1866-1870 μ.Χ., το 1925-28 μ.Χ., το 1939-41 μ.Χ. και η τελευταία το 1950 στο νησάκι της Νέας Καμένης μέσα στην καλδέρα.

Σήμερα επικίνδυνο θεωρείται και το υποθαλάσσιο ηφαίστειο Κολούμπος, περίπου επτά χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Σαντορίνης, η τελευταία μεγάλη έκρηξή του οποίου συνέβη το 1650. Ηφαιστειακό είναι και το μικρό νησί Χριστιανά νοτιοδυτικά της Σαντορίνης.

Το ηφαίστειο της Νισύρου άρχισε να δραστηριοποιείται πριν τουλάχιστον 150.000 χρόνια. Η τελευταία έκρηξή του έγινε το 1888, ενώ η πιο πρόσφατη καταστροφική έκρηξη πριν περίπου 40.000 χρόνια, όταν δημιουργήθηκε η μεγάλη καλδέρα στο εσωτερικό του νησιού, στην οποία πιο πρόσφατα εμφανίσθηκαν μικρότεροι υδροθερμικοί κρατήρες.

Συνεχής είναι η παρακολούθηση με όργανα στα ηφαίστεια Σαντορίνης και Νισύρου, αλλά σε μικρότερο βαθμό στα ηφαίστεια Μήλου και Μεθάνων, που έχουν δώσει από μία έκρηξη κατά την Ολόκαινο εποχή (καμία το Γυαλί, που παρακολουθείται από το Παρατηρητήριο Νισύρου). Έτσι, δεν είναι εύκολο να αξιολογηθεί η επικινδυνότητά τους, με συνέπεια προς το παρόν η Μήλος, τα Μέθανα και το Γυαλί να μην έχουν καταταχθεί σε κάποιο επίπεδο επικινδυνότητας, σύμφωνα με τη βάση VGM.

Τα άλλα ελληνικά ηφαίστεια

Στα Μέθανα η πιο πρόσφατη έκρηξη συνέβη πριν περίπου 300 χρόνια, στον υποθαλάσσιο χώρο ενάμισι χιλιόμετρο βόρεια της χερσονήσου, όπου υπάρχουν ίχνη τουλάχιστον 30 παλαιών ηφαιστείων, των οποίων η δραστηριότητα ξεκίνησε πριν από ενάμισι εκατομμύριο χρόνια. Η σημερινή υδροθερμική δραστηριότητα στη λουτρόπολη Μεθάνων σχετίζεται με την ηφαιστειακή.

Στη Μήλο, όπου η ηφαιστειακή δραστηριότητα άρχισε πριν 3,5 εκατομμύρια χρόνια, η πιο πρόσφατη μαγματική έκρηξη σημειώθηκε πριν περίπου 19.000 χρόνια και σήμερα στο νησί υπάρχουν αρκετές θερμές πηγές.

Στην Κω η τελευταία ηφαιστειακή έκρηξη, που ήταν ισχυρή, συνέβη πριν περίπου 161.000 χρόνια. Μετά τη διακοπή της ηφαιστειακής δραστηριότητας στην Κω, εμφανίσθηκε πιο πρόσφατα ένα μικρό ηφαίστειο στο γειτονικό νησί Γυαλί, για το οποίο δεν υπάρχουν ιστορικές μαρτυρίες εκρήξεων.

Στην Ελλάδα υπάρχουν επίσης ανενεργά ηφαίστεια στο Σουσάκι (οι θερμές πηγές στο Λουτράκι συνδέονται με τις μαγματικές διεργασίες αυτού του ηφαιστείου) και στην Αίγινα.

Σύμφωνα με τη Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας (ΓΓΠΣ), «ο ηφαιστειακός κίνδυνος στον Ελλαδικό χώρο περιορίζεται στα ενεργά ηφαίστεια της Σαντορίνης και της Νισύρου και σε ακτίνα μερικών δεκάδων χιλιομέτρων από αυτά».

Η Αθήνα βρίσκεται σε απόσταση περίπου 54 χιλιομέτρων από το ηφαίστειο Μεθάνων, ενώ ο Πειραιάς και η Τρίπολη περίπου 80 χιλιομέτρων. Ο συνολικός πληθυσμός της Ελλάδας που ζει σε απόσταση έως 100 χιλιομέτρων από κάποιο ηφαίστειο, είναι πάνω από 4,6 εκατομμύρια, ενώ περίπου 116.000 είναι όσοι ζουν σε απόσταση έως 30 χιλιομέτρων και 26.000 όσοι ζουν σε ακτίνα δέκα χιλιομέτρων. Από πλευράς υποδομών, έξι ελληνικά αεροδρόμια και 21 λιμάνια βρίσκονται σε απόσταση 100 χλμ. από κάποιο ηφαίστειο.

 

Αποφύγετε τις επιμολύνσεις των τροφίμων

Επιμόλυνση των τροφίμων ορίζεται η μεταφορά ή ανάμειξη στοιχείων, άμεσα, ή έμμεσα σε ένα τρόφιμο, που πιθανό να προκαλέσει ασθένειες, ή ανεπιθύμητες αντιδράσεις στον ανθρώπινο οργανισμό. Η επιμόλυνση των τροφίμων κρίνεται ως επικίνδυνη, αφού μπορεί να οδηγήσει σε τροφική δηλητηρίαση, ή πιθανή τροφική αλλεργία.

Ποιες ομάδες πληθυσμών επηρεάζονται αρνητικά από τις επιμολύνσεις;

Επίσης, η επιμόλυνση των τροφίμων επηρεάζει αρνητικά τα άτομα με τροφική δυσανεξία, όπως για παράδειγμα τα άτομα με δυσανεξία στη λακτόζη.

Επιπρόσθετα, οι πάσχοντες με νοσήματα που σχετίζονται με συγκεκριμένες διατροφικές οδηγίες, όπως η κοιλιοκάκη πρέπει να προφυλάσσονται από πιθανές επιμολύνσεις των τροφίμων με γλουτένη, αφού αυτό οδηγεί σε αφόρητο πόνο, φουσκώματα, διάρροια και άλλες αρνητικές συνέπειες.

Για τον λόγο αυτό, η διασφάλιση σωστών υγιεινών χειρισμών/πρακτικών στον χώρο της κουζίνας κρίνεται ως απαραίτητο στοιχείο για την αποφυγή επιμόλυνσης των τροφίμων.

Τι πρέπει να προσέχετε;

Όσοι από εσάς υποφέρετε από τροφικές αλλεργίες ή δυσανεξίες, ή ακόμα νοσήματα όπως η κοιλιοκάκη, απαιτείται να είστε ιδιαίτερα προσεκτικοί, τόσο κατά την αγορά τροφίμων από υπεραγορές/καταστήματα, όσο και κατά την προετοιμασία των φαγητών στη δική σας κουζίνα.

Για παράδειγμα, είναι σημαντικό να μάθετε να διαβάζετε τις επισημάνσεις τροφίμων, ώστε να ανιχνεύετε τυχόν ύπαρξη συστατικών (π.χ. γλουτένη, αλλεργιογόνες ουσίες) που πιθανό να σας δημιουργούν αλλεργία ή δυσανεξία.

Πώς μπορώ να αποφύγω τις επιμολύνσεις στο σπίτι;

Μερικές πρακτικές συμβουλές που μπορείτε να ακολουθείτε στο σπίτι για αποφυγή της επιμόλυνσης είναι οι εξής:

  • Τα άτομα με κοιλιοκάκη επιβάλλεται να χρησιμοποιούν ξεχωριστό πάγκο παρασκευής των φαγητών τους, αφού ακόμη και κόκκοι γλουτένης είναι αρκετοί για να προκαλέσουν ανεπιθύμητες συνέπειες. Επίσης, είναι σημαντικό να έχετε δική σας τοστιέρα, καθώς και τα δικά σας οικιακά σκεύη για το μαγείρεμα. Επιπλέον, θα ήταν καλό να είστε ιδιαίτερα προσεκτικοί σε περίπτωση που δεν υπάρχουν άλλοι πάσχοντες στο σπίτι. Για παράδειγμα, εσείς δεν μπορείτε να βράσετε τις πατάτες σας στο νερό που προηγουμένως έχουν μαγειρέψει οι υπόλοιποι τα μακαρόνια τους, ούτε μπορείτε να έχετε κοινά βαζάκια τροφίμων (π.χ. μαρμελάδας) με την υπόλοιπη οικογένεια.

  • Είναι σημαντικό να χρησιμοποιείτε καθαρά μαχαιροπήρουνα και σκεύη στην κουζίνα, ώστε τα ψημένα φαγητά να μην επιμολύνονται από πιθανούς μικροοργανισμούς, που πιθανό να υπάρχουν σε ωμά τρόφιμα, όπως επίσης και ίχνη γλουτένης να αναμιχθούν με φαγητά ελεύθερα σε γλουτένη.

  • Συστήνεται να χρησιμοποιείτε πλαστικά σανίδια κοπής και όχι ξύλινα, αφού τα υπολείμματα τροφίμων καθαρίζονται πιο δύσκολα σε τέτοιου είδους σανίδια.

  • Ακόμα και με ικανοποιητικό μαγείρεμα, τυχόν αλλεργιογόνες ουσίες που βρίσκονται στο φαγητό, δεν εξαφανίζονται, γι’αυτό είναι πολύ σημαντικό κατά την προετοιμασία του φαγητού να μην χειρίζεστε πιθανές αλλεργιογόνες ουσίες στο χώρο παραγωγής. Σε περίπτωση που χρειάζεται να μαγειρέψετε διάφορα είδη φαγητών, είναι καλύτερο να ετοιμάσετε τα φαγητά χωρίς τις αλλεργιογόνες ουσίες/γλουτένη στην αρχή και μετά να συνεχίσετε με την παρασκευή των υπόλοιπων πιάτων.

  • Θα ήταν καλό με το τέλος της παρασκευής να ακολουθείτε τις απαραίτητες πρακτικές, ώστε να διασφαλίζετε ένα αποτελεσματικό καθάρισμα τόσο του χώρου όσο και των οικιακών σκευών που χρησιμοποιήθηκαν.

  • Ακόμα ένα σημείο που χρειάζεται προσοχή για αποφυγή οποιασδήποτε επιμόλυνσης, είναι οι πετσέτες τις κουζίνας. Για παράδειγμα, δεν πρέπει να χρησιμοποιείτε τις ίδιες πετσέτες για να σκουπίζετε τα σκεύη, ή τα χέρια σας, ιδιαίτερα όταν χειρίζεστε στην ίδια κουζίνα αλλεργιογόνες και μη αλλεργιογόνες ουσίες, ή ακόμη φαγητά που περιέχουν, ή δεν περιέχουν γλουτένη.

  • Πλένετε τα χέρια σας τακτικά με σαπούνι και ζεστό νερό, τόσο πριν την ετοιμασία του φαγητού όσο και κατά τη διάρκεια της παρασκευής.

  • Φυλάσσετε σε σωστές θερμοκρασίες τα ευπαθή και ευάλωτα τρόφιμα, όπως το γάλα και τα γαλακτοκομικά προϊόντα, το κοτόπουλο, τα ψάρια, το μαγειρεμένο ρύζι, οι σαλάτες με μαγιονέζα ή φέτα ή κοτόπουλο ή τόνο.

Πώς θα πλύνετε σωστά τα λαχανικά σας;

  1. Πριν πλύνετε τα φρούτα και τα λαχανικά σας, φροντίστε να πλύνετε τα χέρια σας τουλάχιστον για 20 δευτερόλεπτα με σαπούνι και χλιαρό νερό.

  2. Συνεχίστε πλένοντας τα φρούτα και τα λαχανικά σας με άφθονο τρεχούμενο νερό. Αυτό ισχύει και για τα φρούτα ή τα λαχανικά που δεν καταναλώνετε με τη φλούδα τους γιατί όταν αυτά κοπούν χημικές ουσίες και μικροοργανισμοί περνούν από τη φλούδα τους στο εσωτερικό τους.

  3. Αποφύγετε το σαπούνι στο πλύσιμο των φρούτων και των λαχανικών καθώς μπορεί να απορροφηθεί από τους πόρους τους ή να παραμείνει ως υπόλειμμα σε αυτά και τελικά να καταναλωθεί.

  4. Σε λαχανικά όπως το μαρούλι ή το λάχανο αφαιρέστε τα εξωτερικά φύλλα πριν τα πλύνετε.

  5. Ιδανική στιγμή για να πλύνετε τα φρούτα και τα λαχανικά σας είναι λίγο πριν τα καταναλώσετε.

Και εκτός σπιτιού;

Μερικά σημαντικά σημεία που μπορείτε να παρακολουθείτε όταν είστε εκτός σπιτιού για να μειώσετε την πιθανότητα κατανάλωσης τροφής που περιέχει συστατικά που σας προκαλούν δυσανεξία, αλλεργία ή οποιεσδήποτε αρνητικές συνέπειες είναι τα εξής:

  •  Διαβάζετε πάντοτε την σήμανση των τροφίμων που πρόκειται να αγοράσετε ή να καταναλώσετε.

  •  Αν είστε σε εστιατόριο, διαβάστε προσεκτικά το μενού και τα συστατικά των πιάτων που σερβίρουν. Σε περίπτωση που δεν γίνεται αναφορά σε αλλεργιογόνες ουσίες, τότε ρωτήστε τον σερβιτόρο να σας ενημερώσει.

  •  Πλένετε τα χέρια σας πριν φάτε.

  •  Μην τρώτε από τα πιάτα των άλλων παρευρισκομένων, αφού αυτά μπορεί να περιέχουν γλουτένη ή οποιεσδήποτε αλλεργιογόνες ουσίες.

Με 11 πολεοδομικές και περιβαλλοντικές προϋποθέσεις και παράβολα 230 ευρώ, οι άδειες πρατηρίων υγρών καυσίμων, υγραερίου και φυσικού αερίου

Με έντεκα περιβαλλοντικές και πολεοδομικές προϋποθέσεις  και συνολικό κόστος από 230 ευρώ για τα παράβολα, συν πρόσθετο  κόστος 30 ευρώ για κάθε επιπλέον αντλία, σε συνολικό διάστημα έως δύο μηνών θα γίνεται στο εξής η ίδρυση και λειτουργία πρατηρίων υγρών καυσίμων, πρατηρίων αμιγώς υγραερίου και πρατηρίων διανομής πεπιεσμένου φυσικού αερί­ου (CNG).

Με νέα υπουργική απόφαση του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών κωδικοποιείται η σχετική νομοθεσία, που ισχύει από το 2010, μαζί με τις σχετικές εφαρμοστικές αποφάσεις, που έχει μεσολαβήσει η έκδοση τους και  προς αντικατάσταση της σχετικής υπουργικής απόφασης του 2015 (αρ. πρωτ. οικ.81540/1445/ 31-12-2015 Β’ 2984) τίθεται σε ισχύ νέο θεσμικό πλαίσιο.

Με τη νέα υπουργική απόφαση απλουστεύονται και επιταχύνονται οι σχετικές διαδικασίες και προϋποθέσεις για την ίδρυση και τη λειτουργία των πρατηρίων των συγκεκριμένων κατηγοριών, ενώ παράλληλα με τους νέους όρους και τις προϋποθέσεις, που τίθενται σύμφωνα με την εγχώρια και ευρωπαϊκή νομοθεσία  περιλαμβάνονται στην απόφαση τα υποδείγματα όλων των αναγκαίων εγγράφων για την υποβολή αίτησης αδειοδότησης.

Το Κόστος 

Ειδικότερα όσον αφορά το κόστος προβλέπεται ότι είναι:

Για την άδεια ίδρυσης: Συνολικό Κόστος=30 € (αρχικό παράβολο) +30 € (για κάθε επιπλέον αντλία ή διανομέα πέραν των αρχικών που ενσωματώνονται στο αρχικό παράβολο) +29,5 € (για κάθε εγκατάσταση διακεκριμένου Πλυντηρίου ή και Λιπαντηρίου).

Για την άδεια λειτουργίας: 200€ (για την καταβολή ανταποδοτικού τέλους για την έκδοση της άδειας λειτουργίας, σύμφωνα με την υπ.αριθμ. Δ2/Α/Φ.5/οικ.2490/10-2-2005 κοινή υπουργική απόφαση (Β’218)).

Οι προϋποθέσεις

Οι προϋποθέσεις που θέτει η απόφαση για την αδειοδότηση των πρατηρίων είναι:

Για την άδεια ίδρυσης

1.Η θέση, όπου πρόκειται να εγκατασταθεί το πρατήριο, βρίσκεται σε περιοχή στην οποία δεν απαγορεύεται η χρήση αυτή από τις ισχύουσες διατάξεις, (οι οποίες περιγράφονται στην απόφαση)

2.Το ακίνητο (οικόπεδο ή γήπεδο) του πρατηρίου να έχει τις απαιτούμενες διαστάσεις και ειδικότερα το απαιτούμενο μήκος πρόσοψης για τη χορήγηση έγκρισης κυκλοφοριακής σύνδεσης ή έγκρισης απότμησης – υποβιβασμού στάθμης πεζοδρομίου.

3.Η έμπροσθεν του ακινήτου οδός (ή οδοί στη περίπτωση γωνιακού οικοπέδου) να έχει (έχουν) το απαιτούμενο πλάτος οδοστρώματος (π.δ. 118/2006 για τα εντός σχεδίου ή εντός οικισμών πρατήρια).

4. Να έχει υπαχθεί στις Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις (Π.Π.Δ.), σύμφωνα με τα οριζόμενα στην υπ’ αριθμ. 46537/2013 Κ.Υ.Α. (Β’ 2036).

5. Να πληρούνται οι όροι και οι προϋποθέσεις του π.δ. 118/2006 (Α’119), όπως ισχύει.

6. Ο ενδιαφερόμενος υποψήφιος εκμεταλλευτής θα πρέπει:

α. Να είναι είτε Έλληνας υπήκοος, είτε πολίτης κράτους – μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είτε του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (Ε.Ο.Χ.). Κατ’ εξαίρεση επιτρέπεται, η χορήγηση άδειας ίδρυσης και λειτουργίας πρατηρίου υγρών καυσίμων σε ομογενείς από τη Ρωσία, Β. Ήπειρο, Τουρκία και Αίγυπτο, καθώς και τα παιδιά τα οποία έχουν γεννηθεί από αυτά τα πρόσωπα. Οι ομογενείς της Τουρκίας κατά την υποβολή των δικαιολογητικών επιδεικνύουν ακόμα και το σε ισχύ δελτίο παραμονής του Κέντρου Αλλοδαπών, αφού αναγραφεί στην αίτηση ο αριθμός μητρώου του δελτίου αυτού. Για ανώνυμες εταιρείες που έχουν την έδρα τους στη χώρα, δεν εξετάζεται η υπηκοότητα των μετόχων ή των μελών του ΔΣ ή του προέδρου ή διευθύνοντος συμβούλου.

β. Να πληροί τις διατάξεις του άρθρου 13 του π.δ. 118/2006 (Α’ 119), όπως ισχύει.

γ. Να έχει συμπληρώσει το όριο ενηλικίωσης, όπως αυτό προβλέπεται από την εκάστοτε ισχύουσα εκλογική νομοθεσία.

δ. Να μην έχει καταδικαστεί την τελευταία οκταετία τελεσίδικα για νοθεία και πρωτόδικα για λαθρεμπορία καυσίμων, με την επιφύλαξη των διατάξεων του ν.4177/2013 (Α’ 183), όπως ισχύει. Στην περίπτωση νομικού προσώπου ο νόμιμος εκπρόσωπος του να μην έχει καταδικαστεί την τελευταία οκταετία τελεσίδικα για νοθεία και πρωτόδικα για λαθρεμπορία καυσίμων, και το νομικό πρόσωπο να μην έχει κηρυχθεί την τελευταία οκταετία τελεσίδικα αστικώς συνυπεύθυνο για νοθεία και πρωτόδικα για λαθρεμπορία καυσίμων, με την επιφύλαξη των διατάξεων του ν.4177/2013 (Α’ 183), όπως ισχύει.

ε. Να έχει το νόμιμο δικαίωμα χρήσης και εκμετάλλευσης του οικοπέδου ή γηπέδου για την ίδρυση πρατηρίου υγρών καυσίμων.

7.Όταν κατά τη διάρκεια ισχύος της άδειας ίδρυσης γίνονται αλλαγές σε σχέση με τα αρχικώς εγκεκριμένα σχέδια ή γίνεται επέκταση με εγκαταστάσεις προβλεπόμενες, κατά περίπτωση από τις διατάξεις του π.δ.1224/1981 (Α’303) ή του β.δ. 465/1970 (Α’150), όπως ισχύουν, πρέπει πριν την υλοποίηση τους να υποβληθούν για έγκριση τα νέα προβλεπόμενα κατά περίπτωση δικαιολογητικά, σχέδια και σχετική τεχνική έκθεση περιγραφής των μεταβολών.

8.Εφόσον στο υπό αδειοδότηση πρατήριο υπάρχει και πλυντήριο – λιπαντήριο, για την αδειοδότησή του ισχύουν οι σχετικές διατάξεις π.δ.455/1976 (Α’169), όπως ισχύει.

Για την άδεια λειτουργίας

9. Τηρήθηκαν όλοι οι όροι της άδειας ίδρυσης, πληρούνται όλοι οι όροι και οι προϋποθέσεις του Π.δ. 1224/ 1981 ή του Β.δ 465/1970, κατά περίπτωση, όπως αυτά έχουν τροποποιηθεί και ισχύουν.

10.Η άδεια λειτουργίας του πρατηρίου, μπορεί εάν διαπιστωθεί οποτεδήποτε, ότι έπαυσαν να υπάρχουν οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες χορηγήθηκε, να αφαιρεθεί προσωρινά, μέχρι την αποκατάσταση των ελλείψεων ή οριστικά, με πλήρως αιτιολογημένη απόφαση της αρχής που τη χορήγησε.

11.Όταν μετά τη χορήγηση της άδειας λειτουργίας απαιτείται μεταβολή κάποιων εκ των στοιχείων της εγκατάστασης του πρατηρίου ή γίνεται επέκταση αυτών, πρέπει πριν την υλοποίηση τους να υποβληθούν για έγκριση τα νέα προβλεπόμενα κατά περίπτωση δικαιολογητικά, σχέδια και σχετική τεχνική έκθεση περιγραφής των μεταβολών.